Navroʻz — Markaziy Osiyo va bir qator qoʻshni hududlarda nishonlanadigan bahorgi yangi yil bayrami. U 21-mart kuni, kun bilan tun deyarli tenglashadigan bahorgi tengkunlik pallasida oʻtkaziladi. Bayram nomi fors tilidan kelgan boʻlib, «yangi kun» degan maʼnoni bildiradi.

Bayram qishning tugashi va dehqonchilik yilining boshlanishini qarshi oladi. U biror bir mamlakatga emas, faslga tegishli, shu sababli uni mintaqadagi koʻplab xalqlar birga nishonlaydi. Oʻzbekistonda Navroʻz — umumxalq bayrami va dam olish kuni.

Sumalak va bayram dasturxoni

Bu faslning eng mashhur taomi — sumalak, undirilgan bugʻdoydan pishiriladigan quyuq, shirin taom. Bugʻdoy oldindan undiriladi, soʻng taom katta qozonda soatlab, past olovda pishiriladi. Qozon atrofiga qoʻni-qoʻshni va qarindoshlar yigʻilib, uni navbat bilan kovlab turadi, bu koʻpincha tong otguncha davom etadi.

Bayram dasturxoniga bahorning ilk koʻkatlaridan tayyorlangan taomlar, non, shirinlik va quruq mevalar qoʻyiladi. Taom bajonidil ulashiladi: bir kosa sumalakni qoʻshni va doʻstlarga olib chiqish odat tusiga kirgan. Bu yerda mehmondoʻstlik dasturxondagi nozu neʼmatdan kam ahamiyatga ega emas.

Bayram odatlari

Navroʻz — bir-birini yoʻqlash payti. Odamlar ota-onasi, yoshi katta qarindoshlari va qoʻshnilarinikiga boradi, ezgu tilaklar bildiradi va bir dasturxon atrofida oʻtiradi. Shu kunlarda gina-kuduratni unutib yarashish, muhtojlarga yordam berish ham odat.

Bayram oldidan koʻplab mahallalarda hashar — aholining oʻz kuchi bilan birgalikda tozalash ishlari oʻtkaziladi. Odamlar koʻcha va hovlilarni tartibga keltiradi, koʻchat va gul ekadi. Maqsad — yangi faslni ozoda va obod joyda kutib olish.

Bayram kuni shahar va qishloqlarda xalq sayillari boʻladi. Xalq kuylari yangraydi, raqslar ijro etiladi, bogʻ va maydonlarda yarmarkalar, milliy oʻyinlar va kurash bellashuvlari oʻtkaziladi. Shu kuni koʻpchilik milliy libos kiyadi.

Umumiy meros

Navroʻz YUNESKOning insoniyat nomoddiy madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan. Arizani bayram nishonlanadigan bir guruh mamlakatlar birgalikda topshirgan. Bu uning mohiyatini aks ettiradi: anʼana hozirgi chegaralardan qadimiyroq boʻlib, koʻplab madaniyatlarga tegishli.

Mehmon uchun bayramga qoʻshilishning eng oson yoʻli — taklifni qabul qilish. Sumalakdan tatib koʻring, ezgu tilaklarga javob qaytaring va yaqin oradagi bogʻ yoki maydondagi sayilga qoʻshiling. Tabriklash ham oddiy: odamlarga Navroʻz muborak boʻlishini tilang.