Markaziy Osiyodagi koshinli devorga, oʻymakor eshikka yoki toʻqilgan matoga diqqat bilan qarasangiz, bir xil shakllar qayta-qayta uchraydi. Butun bir sathni toʻldirish uchun yulduz, oltiburchak, medalyon va hoshiyaning oʻzi kifoya. Ushbu rasmli hikoyada shu shakllarni birma-bir koʻrib chiqamiz.

Bu yerdagi tasvirlar fotosurat emas, tahririyat chizgan rasmlardir. Ular atayin sodda va tekis qilib ishlangan: biror aniq bino yoki buyumning tafsilotlari tushirib qoldirilgan, shunda har bir naqsh ortidagi gʻoya yaqqol koʻrinadi.

Takror va simmetriya

Birinchi gʻoya — takror. Sakkiz qirrali yulduz kabi bitta kichik boʻlak bir marta chiziladi, soʻng toʻr boʻylab qayta-qayta joylashtiriladi va sathni boʻshliqsiz toʻldiradi. Birinchi rasmdagidek rang navbatma-navbat almashsa, toʻrda oʻziga xos marom paydo boʻladi.

Ikkinchi gʻoya — simmetriya. Bu shakllarning koʻpi burilganda yoki koʻzguda aks etganda ham oʻzgarmaydi, shu sababli koʻzga sokin va tartibli koʻrinadi. Ikkinchi rasmdagi oltiburchak asalari uyasining kataklari kabi har tomondan qoʻshnisiga zich yopishadi; uchinchi rasmdagi medalyon esa markazdan tashqariga halqa-halqa boʻlib kengayadi.

Hoshiya, ramka va ularni qayerda uchratamiz

Naqshga chegara ham kerak. Koʻpincha ilon izi yoki uchburchaklar qatoridan iborat hoshiya naqsh maydonini yopadi va uni keyingisidan ajratadi — toʻrtinchi rasmda shunday. Ramka xuddi shu vazifani bitta boʻlak uchun bajaradi: beshinchi rasmda har bir yulduz oʻz kvadrati ichida turadi.

Bu gʻoyalarni oʻquvchi turli ashyolarda uchratadi: devorlardagi sirlangan koshinlarda, eshik va ustunlardagi yogʻoch oʻymakorligida, toʻqilgan va kashta tikilgan matolarda, naqshli sopol idishlarda. Ashyo va ranglar har xil, har bir naqsh boʻlagining mahalliy nomi ham turlicha. Biroq boʻlak, takror va chegara mantigʻi bir xil; uni bir marta payqagan odam keyin hamma joyda koʻra boshlaydi.