Ushbu sahifadagi video — «Samarqand — madaniyatlar chorrahasi» filmi. Uning nomida YUNESKO va Yaponiyaning NHK jamoat teleradiokompaniyasi koʻrsatilgan, film esa YUNESKOning YouTube platformasidagi rasmiy kanalida eʼlon qilingan. Biz yozuvni qisqartirmasdan va oʻz izohlarimizni qoʻshmasdan, qanday boʻlsa shundayligicha koʻrsatamiz.

Film nomi tarixiy shahar YUNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan nom bilan bir xil. Bu qisqa qoʻllanmada oʻsha obyekt nimalarni oʻz ichiga olishini sodda tilda tushuntiramiz. U filmni qayta hikoya qilmaydi, faqat tomosha qilishni osonlashtiradigan xarita vazifasini bajaradi.

Meros obyekti nimalarni qamraydi

Samarqand Oʻzbekistonda, Zarafshon daryosi vodiysidagi katta vohada joylashgan. YUNESKO uni madaniyatlar tutashgan va qorishgan chorraha deb taʼriflaydi: shaharning sanʼati, meʼmorligi va koʻchalari tuzilishida Markaziy Osiyo tarixining asosiy bosqichlari aks etgan. Film nomidagi «chorraha» soʻzi ham shundan.

Shaharning tarixiy qismi uch boʻlakdan iborat boʻlib, ular bir-birining ustiga emas, yonma-yon oʻsgan. Shimoli-sharqda qadimiy shahar oʻrni bor, u arxeologik qoʻriqxona sifatida saqlanadi. Janubroqda yirik meʼmoriy ansambllari va tor koʻchali eski mahallalari bilan oʻrta asr shahri, gʻarbda esa keyinroq yevropacha uslubda qurilgan qism joylashgan.

YUNESKO sanab oʻtgan yodgorliklar orasida Registon bor: bu gʻishtdan qurilib, naqshli sopol koshinlar bilan qoplangan madrasalar oʻrab turgan maydon. Obyektga yana katta jome masjidi, maqbaralar majmuasi, hukmdorlar dahmasi va rasadxona qoldiqlari ham kiradi.

Tomosha paytida nimaga qarash kerak

Avvalo sirtlarga qarang. YUNESKO alohida tilga olgan binolar gʻishtdan qurilgan va koshin bilan qoplangan, shuning uchun ularda naqsh, rang va yozuv koʻp narsani anglatadi. Bitta peshtoqda handasiy shakllar, oʻsimliksimon naqsh va xat qanday uygʻunlashganiga eʼtibor bering.

Soʻng mashhur maydonlardan oddiy shaharga nazar tashlang. YUNESKO taʼrifida eski turar joy mahallalariga katta oʻrin berilgan: bir yoki ikki qavatli uylar bogʻli ichki hovli atrofida joylashgan, shiftlari esa yogʻochdan va naqshinkor. Chorraha shahar yodgorliklardan qanchalik iborat boʻlsa, shunday koʻchalardan ham shunchalik iborat; har bir manzara shaharning uch qismidan qaysi biriga tegishli ekanini oʻzingizdan soʻrab koʻring.