Ushbu sahifadagi yozuv «Katta ashula» deb nomlanadi. YUNESKO uni YouTube platformasidagi rasmiy kanalida eʼlon qilgan. Yozuv tanishtiradigan anʼana YUNESKOning Insoniyat nomoddiy madaniy merosi reprezentativ roʻyxatiga Oʻzbekiston nomidan kiritilgan.

Nomining oʻzi koʻp narsani aytadi: bu oddiy qoʻshiq emas, katta ashula. Bu qoʻllanmada anʼana qayerda yashashini, unda nima haqda kuylanishini va u qanday ijro etilishini sodda tilda tushuntiramiz. Uni bir marta oʻqib chiqing, keyin chetga qoʻyib, shunchaki tinglang.

Katta ashula qayerdan chiqqan

Katta ashula — Fargʻona vodiysining anʼanaviy qoʻshiq turi. YUNESKO uni vodiyning Oʻzbekistondagi qismida yashaydigan bir necha xalqning oʻzligining bir boʻlagi deb taʼriflaydi va u Qirgʻiziston, Tojikiston hamda Qozogʻistonning ayrim hududlarida ham maʼlum ekanini qayd etadi. Bu — koʻp jamoalar yonma-yon yashaydigan oʻlkaning mushtarak anʼanasi.

YUNESKO uni ijrochilik sanʼati, xonandalik, cholgʻu musiqasi, Sharq sheʼriyati va muqaddas marosimlarni birlashtirgan oʻziga xos janr deb ataydi. Mavzulari ishq-muhabbatdan tortib tabiat va koinot haqidagi falsafiy va diniy tushunchalargacha boradi. Bu yerda soʻz — sheʼr, ashula esa uni tinglovchiga yetkazish yoʻli.

Katta ashulani kichik guruh — ikki nafardan besh nafargacha xonanda ijro etadi. U ustozdan quloq orqali oʻrganiladi, YUNESKO bu shogirdlikni mashaqqatli deb taʼriflaydi. Uning shakli tanib olinadigan darajada barqaror, ayni paytda badihaga joy qoladigan darajada erkin.

Nimaga quloq solish kerak

Avval ovozlarni birgalikda tinglang. Nechta xonandani ajrata olayotganingizni sanang, bir ovoz qachon yetakchilik qilishini, qolganlari qachon qoʻshilishini yoki javob berishini payqang. Ijrochilar shu qadar ozki, har bir ovoz alohida eshitiladi; eng qiziq joyi — ular kuyni bir-biriga qanday uzatishi.

Soʻng shakl ichidagi erkinlikni izlang. YUNESKO aytishicha, anʼana badihaga joy qoldiradi, shu sababli ijro hech qachon avvalgisini aynan takrorlamaydi. Matnning har bir soʻzini ilgʻay olmasangiz ham, nafasni kuzating: jumla qayerda boshlanadi, qancha choʻziladi va qayerda tinadi.