Ushbu sahifadagi yozuv «Shashmaqom musiqasi» deb nomlanadi. YUNESKO uni YouTube platformasidagi rasmiy kanalida eʼlon qilgan. Yozuv tanishtiradigan anʼana YUNESKOning Insoniyat nomoddiy madaniy merosi reprezentativ roʻyxatiga Oʻzbekiston va Tojikistonning mushtarak merosi sifatida kiritilgan.

Shashmaqom — Markaziy Osiyoning qadimiy shaharlarida shakllangan mumtoz musiqa. Bu qoʻllanmada shu soʻz nimani anglatishini va musiqaning oʻzi qanday tuzilganini sodda tilda tushuntiramiz, toki birinchi tinglashda tayanadigan nuqta boʻlsin. Buning uchun musiqiy taʼlim shart emas.

Shashmaqom nima

Nomi «olti maqom» degan maʼnoni bildiradi. YUNESKO bu anʼanani ashula va cholgʻu musiqasi, kuy va usul qoliplari hamda sheʼriyatning uygʻunligi deb taʼriflaydi. U mintaqa shaharlarida koʻp asrlar davomida shakllangan, YUNESKO esa uning tarixiy va maʼnaviy markazi sifatida Buxoroni koʻrsatadi.

Shashmaqomni bir ijrochi ham, torli chertma va kamonli sozlar, doira hamda naydan iborat ansambl joʻrligida xonandalar guruhi ham ijro etishi mumkin. Bu yerda sheʼr kuydan kam ahamiyatga ega emas: u musiqa ostida oʻqilmaydi, balki kuylanadi. YUNESKO anʼanaga asrlar davomida musiqa ilmi, sheʼriyat, matematika va tasavvuf taʼsir koʻrsatganini ham qayd etadi.

Bu musiqa qogʻozdan emas, odamdan oʻrganiladi. Odatdagi nota yozuvi uning faqat umumiy qolipini ifodalay oladi, shuning uchun jumla qanday qurilishining nozik jihatlari ustozdan shogirdga quloq orqali oʻtadi. YUNESKO aynan shu uzatishni musiqaning oʻzini ham, uning qadriyatlarini ham saqlashning asosiy yoʻli deb ataydi.

Qanday tinglash kerak

Avvalo ijro qanday tuzilganiga quloq soling. YUNESKO taʼrifiga koʻra, u odatda cholgʻu muqaddimasi bilan boshlanadi, soʻng asosiy ashula boʻlimi — nasr keladi. Ovoz qoʻshilgan lahzani va shundan keyin sozlarning vazifasi qanday oʻzgarishini payqashga harakat qiling.

Keyin doiraga quloq tuting: u kuy ostida usulni ushlab turadi. Bu anʼanada ashula yoʻli koʻpincha asta-sekin avjga koʻtariladi va shundan keyingina tinadi. Birinchi tinglashdayoq har bir soʻzni tushunishga urinmang: bu musiqaning koʻp qismi shoshilmasdan ochiladi va ikkinchi marta tinglash zoʻr berib tinglangan birinchisidan koʻproq narsa beradi.