Ushbu sahifadagi video — «Sariarqa — Shimoliy Qozogʻiston dashti va koʻllari» filmi. Uning nomida YUNESKO va Yaponiyaning NHK jamoat teleradiokompaniyasi koʻrsatilgan, film esa YUNESKOning YouTube platformasidagi rasmiy kanalida eʼlon qilingan. YUNESKOning Jahon merosi roʻyxatidagi tabiiy obyekt ham xuddi shunday nomlanadi.

Bu qoʻllanmada oʻsha obyekt nima ekanini YUNESKOning oʻz taʼrifiga tayanib tushuntiramiz. U filmni qayta hikoya qilmaydi. Uni tomoshadan oldin oʻqigan maʼqul: shunda moʻljal olinadigan belgilari kam boʻlgan ochiq manzarani tushunish osonlashadi.

Obyekt nimani asraydi

Obyekt Qozogʻistondagi ikkita muhofaza etiladigan hududdan — Naurzum va Qoʻrgʻaljin davlat tabiat qoʻriqxonalaridan iborat. Ular bir-biridan uzoqda joylashgan, YUNESKO esa ularni bir-birini toʻldiradigan qismlar deb hisoblaydi. Ikkalasi birgalikda Markaziy Osiyo dashtining deyarli tegilmagan katta maydonlarini hamda chuchuk va shoʻr koʻllarning ikki guruhini asraydi.

Koʻllar suvayirgʻichda joylashgan. Uning bir tomonidagi daryolar shimolga, Arktika tomon, ikkinchi tomonidagilari esa janubga, Orol–Irtish havzasiga oqadi. YUNESKO qayd etishicha, koʻllar nam va quruq davrlarning uzoq almashinuvida goh toʻlib, goh sayozlashadi, bu suv-botqoq yerlarning oʻsimlik va hayvonlari esa shu maromga moslashgan.

Roʻyxatga kiritilishining asosiy sababi — qushlar. Bu yerdagi suv-botqoq yerlar Markaziy Osiyo uchish yoʻlidagi toʻxtash joyi va chorraha boʻlib, suv qushlari Afrika, Yevropa va Janubiy Osiyodan Sibirdagi uya quradigan joylariga shu yerdan oʻtadi. YUNESKO ular orasida butun dunyoda yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlarni, masalan oq turna va jingalak birqozonni tilga oladi.

Tomosha paytida nimaga qarash kerak

Suvga eʼtibor bering. Tekis va quruq oʻlkada hayot koʻl atrofida toʻplanadi, shuning uchun kadrdagi koʻllar toʻlami yoki sayozmi, ular chuchuk deb ataladimi yoki shoʻr deb — shunga qarang. Koʻp qushlar uchun bu koʻllar ancha uzun yoʻldagi dam olish joyi ekanini ham yodda tuting.

Keyin dashtning oʻziga qarang. YUNESKO taʼrifiga koʻra, bu yerda mintaqa dasht oʻsimliklari turlarining yarmidan koʻpi, bir necha noyob qush turi va saygʻoq — bir vaqtlar juda koʻp boʻlgan, brakonyerlikdan qattiq zarar koʻrgan dasht kiyigi panoh topadi. Qoʻriqxonalarda doimiy aholi punktlari yoʻq, tashrif buyuruvchilar kirishi ham cheklangan, shu bois koʻpchilik uchun film bu joylarni koʻrishning eng yaqin yoʻlidir.